Griepgolf is voorbij, maar houd ‘m in gedachten!

23 mei 2018

Begin mei is er een einde gekomen aan het lange en stevige griepseizoen van de winter van 2017/2018. Een epidemie die maar liefst 18 weken aanhield. De gevolgen van de griepgolf waren weer duidelijk voelbaar in de acute zorgketen: ziekenhuizen lagen overvol, en V&V organisaties hadden vaak niet de capaciteit om de uitstroom uit de ziekenhuizen op te vangen. Daarbij is er binnen zorgorganisaties ook sprake van meer uitval onder eigen personeel. Naarmate een griepepidemie langer aanhoudt, stapelen deze gevolgen zich op. Dit heeft er in een aantal gevallen zelfs voor gezorgd dat patiënten op de spoedeisende hulp hebben moeten overnachten; een on-Nederlandse en vooral ongewilde situatie.

Zorgorganisaties en zorgprofessionals proberen met kunst en vliegwerk de keten draaiende te houden, en in de meeste gevallen lukt dat gelukkig ook. Toch is het tijdens zo’n lange griepepidemie niet te voorkomen dat op sommige momenten de keten verstopt raakt: Spoedeisende hulpen moeten tijdelijk de deuren sluiten, er worden opnamestops afgekondigd, en electieve opnames moeten op het laatste moment worden uitgesteld.

Lange griepepidemieën

Het Nivel registreert wekelijks het aantal patiënten dat zich bij de huisarts meldt met influenza-achtige ziektebeelden. Wanneer dit aantal minimaal twee weken achtereen boven de epidemische grens van 51 patiënten per 100.000 inwoners komt, spreken we van een epidemie. Het Nivel voert deze registratie uit sinds 1992. Vrijwel ieder jaar is er sprake van een griepepidemie, waarbij de zwaarte en de duur van de epidemie over de jaren sterk kan variëren. In figuur 1 is de duur van de griepepidemieën in Nederland in de afgelopen 26 jaar uiteengezet. Opvallend is dat vier van de vijf langste epidemieën hebben plaatsgevonden tijdens de afgelopen 6 winters. Is dit toeval? Hebben we te maken met steeds sterkere griepvirussen? Of hangt het samen met de almaar dalende vaccinatiebereidheid? Wie het weet mag het zeggen…
Deze ogenschijnlijke trend van langere griepgolven geeft in ieder geval de noodzaak aan van een gedegen voorbereiding op een volgende epidemie. Want hoe langer de epidemie duurt, hoe groter de problemen.

Griepgolf is voorbij, maar houd 'm in gedachten!

Figuur 1: Duur griepepidemieën in Nederland in de afgelopen 26 jaar. De vijf langste epidemieën zijn rood gemarkeerd. Vier van de vijf langste epidemieën vonden plaats in de afgelopen 6 winters. (Bron gegevens: Nivel)

Voorbereiden op de griepgolf

Vorig jaar schreven wij eind oktober over de voorbereiding op het griepseizoen (link). We hebben toen een doorrekening gedaan naar de potentiele gevolgen van de griepepidemie aan de hand van het seizoen 2016-2017. We hoopten hiermee zorgorganisaties te bewegen zich voor te bereiden op het griepseizoen, maar tegelijkertijd waren we ons ervan bewust dat dit aan de late kant was.

Met de eerste zomerse dagen achter de rug is de volgende griepepidemie niet het eerste wat in ieders gedachten opkomt. Toch zouden we er goed aan doen om juist de aankomende zomerperiode te benutten om ons voor te bereiden op toekomstige griepuitbarstingen. Want we weten: vroeg of laat komt de volgende langdurige en mogelijk zware griepepidemie.

Vaccinatiegraad verhogen

De laatste jaren heeft zich een trend ingezet van een alsmaar dalende vaccinatiegraad in de Nederlandse samenleving, maar ook onder personeel in de zorg. Het is de laatste winters vaak voorgekomen dat er geen goede match was tussen de samenstelling van virussen in het griepvaccin en de virussen die rondwaarden in het land. Dit draagt natuurlijk niet bij aan het vertrouwen in het vaccin.

Er bestaan in Nederland 2 typen griepvaccins, een trivalent en een tetravalent vaccin. Het trivalent vaccin beschermt tegen 3 griepsoorten (twee A-types, één B-type), het tetravalent vaccin beschermt tegen 4 soorten (twee A-types, twee B-types). Standaard wordt in Nederland gevaccineerd met het, goedkopere, trivalente vaccin. We zouden ons kunnen afvragen of we landelijk niet moeten overstappen op het tetravalente vaccin.

Daarnaast wordt de griepprik in Nederland in principe alleen aangeboden voorafgaand aan de winterperiode. Mogelijk zou het helpen om de vaccinaties ook gedurende een griepgolf actief te blijven promoten en aanbieden. Zowel bij huisartsen voor alle Nederlanders, alsook binnen zorginstellingen voor het eigen personeel.

Lokale oplossingen

Zorgorganisaties kunnen zelf ook verschillende acties ondernemen om zich voor te bereiden op een aankomende griepepidemie. Hieronder een aantal voorbeelden:

  • Organiseer op de spoedeisende hulp een snelle logistiek voor het diagnosticeren van griep (d.m.v. sneltest), zodat er tijdig gepaste maatregelen genomen kunnen worden.
  • Zorg als ziekenhuis voor voldoende isolatiekamers of open een afdeling specifiek voor patiënten die zijn gediagnosticeerd met griep. Dit voorkomt besmetting van andere patiënten en het zorgt ervoor dat de SEH voldoende opnamecapaciteit behoudt: dit kan immers van levensbelang zijn voor niet-grieppatiënten.
  • Zet studenten (tegen betaling) in op de spoedeisende hulp om bepaalde niet-verpleegkundige taken (verzorging, gastheer-/vrouwschap) over te nemen, zodat verpleegkundig personeel zich op de zorg kan richten.
  • Verscherp het handhygiëne protocol in de winterperiode. Overweeg om geen handen te schudden, en haal lectuur uit wachtkamers vandaan.
  • Tijdens piekmomenten van de afgelopen griepepidemie kwam de IC-capaciteit soms stevig onder druk te staan, omdat er veel extra beademingspatiënten zijn. Om de IC-druk te verminderen is het zinvol om als ziekenhuis meer aan ‘seizoensplanning’ te doen: schaal bepaalde electieve zorg tijdens de winterperiode vooraf af. Zo creëer je capaciteit voor de acute zorg, en voorkom je dat je op het laatste moment electieve zorg moet annuleren. Het is van groot belang dat zorgverzekeraars in dit soort plannen meedenken en meewerken, zodat een dergelijke seizoensplanning geen negatieve uitwerking heeft op de bedrijfsvoering van het ziekenhuis.
  • Loop vaker visite op de afdeling, om te kijken of patiënten al naar huis kunnen. Dit kan het doorstroomproces in de keten versnellen.
  • Maak als ziekenhuis afspraken met huisartsen in de omgeving over het insturen van patiënten. Wanneer bepaalde zorg ook even kan wachten is het goed om met de spoedeisende hulp af te stemmen of het in verband met drukte op een ander nabij moment beter schikt.
  • Maak afspraken met andere omliggende ziekenhuizen en V&V instellingen over het creëren van extra (tijdelijke) capaciteit.

En voor de lange termijn geldt: zorg als organisatie dat je personeelsbestand niet is opgebouwd naar ‘gemiddelde bezetting’. In tijden van bezuiniging is bij veel organisaties het personeelsbestand teruggebracht naar dit niveau. Het leidt ertoe dat je minder goed pieken op kan vangen, en dat de werkdruk voor je personeel tijdens deze pieken extra stijgt. De jaarlijkse griep laat nu wel zien dat we het systeem in het verleden te veel hebben uitgekleed. Werk dus toe naar een wat ruimer personeelsbestand. In rustiger tijden kan tijd worden besteed aan bijscholing of om achtergebleven administratie bij te kunnen werken.

Regionale communicatie

Een griepepidemie speelt zich af op het snijvlak tussen reguliere (continuïteit van) zorg en opgeschaalde zorg. Daarom is in voorbereiding op aankomende winter de samenwerking gezocht tussen het ROAZ en de veiligheidsregio’s. Ter voorbereiding op het aankomende griepseizoen hebben de ROAZ regio’s van VUmc en AMC samen met de veiligheidsregio’s in Noord-Holland en Flevoland een plan opgesteld om de regionale communicatie-infrastructuur tijdens een griepepidemie beter te organiseren. Zonder in dit artikel te diep op de inhoud in te gaan komt het erop neer dat we werken aan een model waarbij er eenduidig tussen zorginstellingen gecommuniceerd wordt. Wanneer de problematiek als gevolg van de griep oploopt wordt deze communicatielijn geïntensiveerd. Zo nodig kunnen er vervolgens in onderlinge afstemming snel gepaste maatregelen genomen worden.

We willen het thema griep in de aankomende maanden hoog op de agenda houden. Alleen dan kunnen we er met z’n allen voor zorgen dat we dit keer beter voorbereid het winterseizoen in gaan. Heeft u nog ideeën hoe we ons kunnen voorbereiden op een volgend griepseizoen? Wij horen het graag!

Thijs Willems – Netwerk Acute Zorg Noordwest

0 reacties
Reacties

Nog geen reacties.

Reageer

Reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *