Toename drukte en stops spoedzorg

19 februari 2016

Zowel zorgverleners als bestuurders van Huisartsenposten (HAP), ambulancevoorzieningen (RAV) en spoedeisende hulp afdelingen van ziekenhuizen (SEH) in veel regio’s maken zich grote zorgen over de toenemende drukte in de spoedzorg. Er zijn steeds meer piekmomenten waarin vraag en aanbod niet meer op elkaar aansluiten. De drukte uit zich daarnaast bijvoorbeeld in een sterke toename van het aantal stops dat wordt afgekondigd in de afgelopen jaren. Ter voorbereiding op de discussie in het ROAZ van 19 februari is een oriënterend literatuuronderzoek uitgevoerd; komt dit probleem ook elders voor? Wat zijn de oorzaken en wat zijn de mogelijke interne en externe/regionale oplossingen? Te grote drukte wordt in de literatuur ‘saturation’ of ‘overcrowding’ genoemd. Het is een veel voorkomend en beschreven fenomeen. Als dit probleem zich voordoet zou het een negatief effect kunnen hebben op de kwaliteit en veiligheid van zorg, je kan de patiënt immers niet (snel) de zorg bieden die je wilt. Een situatie van saturatie kan ontstaan bij een disbalans tussen het vaak onvoorspelbare aanbod/uitstroom van acute patiënten en het meer vaste aanbod van personeel en bedden.

Waar ligt de oorzaak? Er zijn verschillende directe en achterliggende oorzaken aan te wijzen. Met betrekking tot het aanbod van patiënten zien we veranderingen in het totaalaanbod (RAV en HAP), maar vooral in veranderingen in de case-mix. Het aantal zeer spoedeisende patiënten en met name het aantal ouderen neemt sterk toe: zij vragen meer zorg. Aan de andere kant is het aanbod in personeel en infrastructuur de afgelopen jaren afgenomen of onvoldoende meegegroeid. Achter deze meer directe oorzaken liggen weer andere factoren ten grondslag. Denk bijvoorbeeld aan terugloop in financiering en winstoptimalisatie, vergrijzing en ambulantisering (beperkte doorstroom!), concentratie en lateralisatie, maar ook bijvoorbeeld seizoen effecten zoals een griepepidemie.

Vervolgens de vraag, waar liggen mogelijke oplossingen? Een eerste reactie is vaak om extra capaciteit te creëren bijvoorbeeld via overheid of verzekeraars (bijvoorbeeld in gesprek gaan of via pers en vakbladen). Dit kan mogelijk helpen, echter is het de vraag of je piekbelastingen daarbij doelmatig het hoofd biedt. In de literatuur worden zeer veel oplossingen beschreven om het acute zorgaanbod beter af te stemmen op de vraag en hoe het beste om te gaan met piekbelasting. Deze liggen deels lokaal en deels regionaal. Enkele opties zijn:

  • Holding units, AOA, short stay creëren
  • Fast-tracks, mid-tracks ontwikkelen
  • Electief beter spreiden, waaronder in het weekend OK
  • Ontslag-momenten beter spreiden
  • Richtlijnen opzetten voor escalatie drukke situaties (bv. bed =bed, arts = arts)
  • Workforce management: Cross training verpleegkundigen, verschuiven personeel
  • Zorgpaden (bv ouderen, opleiding training profs over ouderen)
  • Inzet flow-coördinator

Veel zorgorganisaties passen deze mogelijkheden al deels toe. Lokaal spelen steeds andere problemen en de oplossingen moeten dan ook lokaal worden gekozen.
Naast de lokale oplossingen is in de literatuur specifiek gekeken naar de toepassing van het omleiden van ambulance op het moment van saturatie bij een SEH. De patiënt gaat naar het volgende ziekenhuis zodat de kwaliteit en veiligheid van zorg gewaarborgd blijft. In de literatuur wordt het ook wel een ‘diversion’, ‘bypass’ of ‘disclosure’ genoemd, in onze regio noemen wij het stops. Het lijkt een grotendeels stedelijk probleem en werd voor het eerst beschreven in 1990 in New York. Er blijkt tussen ziekenhuizen een grote variatie te zijn in wanneer stops worden afgekondigd, cultuur speelt hierbij een rol. Dit lijkt in onze regio ook te spelen. Vanuit de literatuur zijn er vervolgens 2 kampen zichtbaar, deels omdat het onderzoek betreft dat niet direct van hoge kwaliteit en zonder duidelijke uitkomsten is.

Tegenstanders zeggen dat diversion niet of zelfs averechts werkt. Patiënten zijn verder van huis (keuzevrijheid) en het brengt kosten met zich mee: minder productie ziekenhuis en meer kilometers rijden door ambulances.  Voorstanders zeggen juist dat het de enige manier is om 24/7 de beste en vooral doelmatige acute zorg te kunnen leveren. Wel stellen zij dat duidelijk beleid essentieel is. Belangrijk hierbij zijn bijvoorbeeld het opstellen van eenduidige criteria voor overcrowding (bijvoorbeeld schalen gebruiken zoals EDWIN, NEDOCS, READI) en afspraken over spreiding bij meerdere stops. Ook hiervoor biedt de literatuur aanknopingspunten, o.a.:

  • Stops gelimiteerd door tijd, en steeds kijken of het kan worden opgeheven;
  • Alle patiënten doorsturen i.p.v. deel van de patiënten;
  • Gelijkmatig verdelen patiënten over andere ziekenhuizen i.p.v. op afstand/postcode;
  • Verdelen o.b.v. van capaciteit.

Op het ROAZ van 19 februari is het onderwerp verder bediscussieerd met alle regionale bestuurders, en is gekeken wat we kunnen doen om de drukte samen het hoofd te bieden. Hierover later meer.

0 reacties
Reacties

Nog geen reacties.

Reageer

Reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *